Oficjalna strona internetowa salezjańskiej parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Świętej Rodziny w Pile
Od delegatury arcybiskupiej do Niezależnej Prałatury Pilskiej [FILM]
Kościelne Dzieje Piły Wolna Niezależna Prałatura Pilska 1

Od delegatury arcybiskupiej do Niezależnej Prałatury Pilskiej [FILM]

Dzieje niezwykłej jednostki kościelnej jakim była Niezależna Prałatura Pilska były tematem kolejnych „Kościelnych dziejów Piły”.

Wykład wygłosił ks. dr Tadeusz Ceynowa, dyrektor archiwum diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, wykładowca na Wydziale Teologii Uniwersytetu szczecińskiego oraz redaktor naczelny Rocznika Skrzatuskiego.

Temat prelekcji, czyli okres funkcjonowania Niezależnej Prałatury Pilskiej to dzisiaj najmniej opisany i omówiony przez historyków przedział czasu z historii miasta.

— Odnośnie Prałatury Pilskiej musimy często zamilknąć albo czekać aż się coś odkryje. Materiały archiwalne odnośnie Prałatury zostały prawdopodobnie spalone w 1945 roku. Prawdopodobnie, bo może coś by się odnalazło w Niemczech. Aż 80% akt jest nie do odtworzenia! — wyjaśnił na początku ks. Ceynowa.

Mówiąc o początkach Niezależnej Prałatury Pilskiej należy cofnąć się aż do 1821 roku i bulli papieża Piusa VII, która miała uregulować sprawy kościoła katolickiego w Prusach.

Sama prałatura powstała dopiero w 1920 roku. To odpowiedź na odradzające się Państwo Polskie. Wtedy granice państwa nie pokrywały się z granicami administracji kościelnej.

— Coś trzeba było z tym zrobić. Ówczesny arcybiskup poznański wiedział, że nie będzie mógł sprawować władzy na terenach ziemi pilskiej, bo zostały one włączone do Republiki Weimarskiej. Wysłał kanonika, który był odpowiedzialny za duszpasterstwo na tamtym terenie. Uznał on, że najlepszym miejscem dla niego będzie Tuczno, niedaleko Wałcza. Tam na zamku miała mieć siedzibę delegatura arcybiskupia. Dlaczego delegatura? Ponieważ arcybiskup nie miał władzy, aby utworzyć coś więcej — opowiadał prelegent jak powstawała Wolna Prałatura Pilska.

Niedługo później papież Pius XII, który bardziej sprzyjał niemieckim proboszczom, wydał decyzję o utworzeniu administracji apostolskiej z siedzibą w Tucznie. Włączono do niej ziemie od Lęborka, przez Bytów, Człuchów, Złotów, Wałcz i dalej aż do Wschowy. W jej granicach znalazła się także historyczna diecezja chełmińska.

Terytorium Wolnej Prałatury Pilskiej (na czerwono)

Terytorium Wolnej Prałatury Pilskiej (na czerwono) na mapie Rzeszy Niemieckiej

— To było terytorium bardzo dziwne. Rozciągało się z przerwami. Jej granica pokrywała się z prowincją Grenzmark Posen-Westpreußen czyli Marchią Graniczną Poznańsko-Zachodniopruską. Chodziło o to, aby jeszcze bardziej zwrócić uwagę, że jest to prowincja graniczna – tymczasowa, stworzona aby w późniejszym czasie ekspandować. Wkrótce Marchia przestała istnieć, ale struktura kościelna pozostała — mówił ks. Tadeusz Ceynowa.

W 1926 roku ówczesny prałat ks. Maksymilian Kaller podjął decyzję aby z małego Tuczna przenieść centrum struktury kościelnej do Piły. Wówczas to kościół Świętej Rodziny pełnił funkcję katedry dla tej jednostki administracyjnej.

W 1929 roku papież Pius XII wydał bullę, erygującą diecezję berlińską, która wchłonęła tereny od Słupska, przez Koszalin po Szczecin i dalej do Berlina. Tu na ziemi pilskiej powstaje osobna prałatura.

Wolna Prałatura Pilska (łac. Territorialis Praelatura Schneidemuhlensis, niem. Freie Prälatur Schneidemühl) w takiej formie i nazwie pojawia się dopiero w 1930 roku. Od tego roku jest ona w randze diecezji, na jej czele był prałat, który był na równych prawach co ordynariusz. Nie mógł tylko udzielać święceń kapłańskich — wyjaśniał kapłan.

Tak było do 1945 roku. Po wojnie zmienia się zupełnie sytuacja. Kolejny prałat ucieka z Piły, zostawiając wikariusza generalnego. Za czasów Hlonda utworzono tymczasową Administrację Apostolską Kamieńską, Lubuską i Prałatury Pilskiej. Tak oto Wolna Prałatura Pilska została wchłonięta do największej „diecezji” w Europie.

— Prałatura Pilska faktycznie została zniesiona, ale jej koniec nastąpił dopiero w 1972 roku, kiedy utworzono diecezję na tzw. „ziemiach odzyskanych”. Dopiero 27 lat po wojnie Paweł VI się zdecydował utworzyć polską diecezję — mówił prelegent.

Ks. dr Tadeusz Ceynowa odniósł się także do dzienników urzędowych, wydawanych przez pilską administrację apostolską.

— Wszystkie diecezje wydawały swoje dzienniki urzędowe. Informowano diecezjan o wydarzenia, drukowano listy pasterskie. To samo przejęła delegatura pilska. Pierwszy tytuł to „Dzienniki urzędowe dla arcybiskupiej delegatury w Tucznie”. Kolejna nazwa to „Dzienniki urzędowe administracji apostolskiej w Tucznie”. Od 1929 roku wychodziły „Dzienniki urzędowe administracji apostolskiej w Pile”, a od 1930 „Dzienniki urzędowe Wolnej Prałatury Pilskiej” — wyjaśniał.

Czy takie dzienniki to ważne źródło historyczne? — Nie mamy zachowanych schematyzmów prałatury. Jeżeli chodzi o jej strukturę to dzienniki dużo mogą nam powiedzieć. Dlaczego? Bo są tam zawarte wszystkie nominacje. Udało się z różnych miejsc pozyskać aż 95% takich dzienników urzędowych pisanych gotykiem. W archiwum mamy też prawdopodobnie ostatni taki numer, datowany na 2 stycznia 1945 roku — podsumował ks. Ceynowa.

Wykładu historyka wysłuchało ok. 20 osób. Po prelekcji kto chciał mógł zobaczyć archiwalia związane z Wolną Prałaturą Pilską, głównie dzienniki urzędowe.

Jak zdradził moderator „Kościelnych dziejów Piły”, ks. Jarosław Wąsowicz, wkrótce w kościele znajdzie się tablica, informująca, że 90 lat temu „Święta Rodzina” została katedrą prałatury. Dodał także, że we wrześniu gościć będziemy prof. dra hab. Rolanda Prejsa, kapucyna, który jeszcze dokładniej opowie o historii administracji apostolskiej w Pile.

Posłuchaj całego wykładu o Wolnej Prałaturze Pilskiej:

©

&

Zobacz galerię zdjęć

&

Kościelne Dzieje Piły

Plan kolejnych wykładów z cyklu Kościelne Dzieje Piły:

KoscielneDziejePily

  • 18 maja 2016 r. (środa)
    ks. dr Jarosław Wąsowicz SDB

    „Milenium kontra Tysiąclecie. Obchody Milenium Chrztu Polski i Tysiąclecia Państwa Polskiego w Pile”.

     

  • 8 czerwca 2016 r. (środa)
    ks. mgr Tomasz Szugalski

    „Proboszczowie i komendarze pilscy od czasów staropolskich do roku 1914”.

     

Kościelne Dzieje Piły II

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.