Tajemnice i ciekawostki odc. 6 ~ Biją nam luterańskie dzwony

Dzwony naszego kościoła owiane są tajemnicą. Nie ma żadnych dokumentów, informacji, nie figurują nawet w rejestrze zabytków. Co o nich zatem wiemy? Dowiecie się z kolejnego odcinka tajemnic i ciekawostek z kościoła.

[fblike layout=”box_count” send=”true” action=”like” font=”tahoma”]
Dzwony kościoła dziś

Aby wyjaśnić całą tajemnicę związaną z dzwonami kościelnymi, zacznijmy od czasów teraźniejszych. Na północnej wieży jest stelaż z czterema dzwonami, różnej wielkości. Łącznie ważą ponad 3 tony.

Dzwony biją pół godziny przed mszą, czyli w co dzień (jeden dzwon) o 6.30, 7.30 i 17.30; w niedzielę (cztery dzwony) o 6., 7.30, 9., 10.30, 12., 14.30, 17.30 i na apel jasnogórski o 20.30 i 21. Ich dźwięk niesie się po mieście także podczas ważnych wydarzeń tj. wybór nowego papieża, oraz podczas śmierci kapłana z parafii itp.

Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (11)

Dziś włącznik w zakrystii uruchamia silnik poruszający dzwonami. Ale nie zawsze tak było.

Za komuny

Kiedyś dzwony uruchamiane były ręcznie.

— Pamiętam, że który z ministrantów przyszedł wcześniej służyć do mszy to dzwonił. Głównym dzwoniącym był ówczesny kościelny, na którego wołaliśmy Johan. Dla nas to dopiero była zabawa! Najpierw wbiegaliśmy na górę, a potem za liny. Każdy chciał dzwonić — wspomina dawne czasy Edmund Smoliński, jeden z dzwonników.

— Czasami lin się nie puszczało i… sru do góry! Siła rozbujanego dzwonu potrafiła unieść człowieka nawet na trzy metry w górę — dodaje.

Za komuny z dzwonami związana jest jeszcze jedna historia. Otóż w 1953 roku ówczesny proboszcz i dziekan, ks. Halagiera, naraził się władzom, ponieważ z racji śmierci Stalina uruchomił tylko jeden dzwon i zagrodził aktywom Związku Młodzieży Polskiej dostępu do dzwonnicy. Więcej na ten temat w wykładzie ks. Jarosława Wąsowicza pt. „Tak prześladowali naszą parafię w czasach komuny”»

Dzwony nie nasze

Warto wspomnieć, że dzwony, które dziś słyszymy… nie należą do naszej parafii! Na pewno nie trzy największe. Mimo, że nie ma na nich napisane skąd pochodzą, to wiemy, że tuż po wojnie, w 1947 roku, zostały przeniesione ze zburzonego kościoła protestanckiego Johanniskirche (na rogu ul. Buczka i Okrzei).

IMG_0009

Tę informację potwierdzają pilscy historycy jak i inwentarz parafii z 1961 roku. Ale co się stało z przedwojennymi dzwonami naszego kościoła? Dziś możemy tylko stawiać hipotezy.

Przetopione, czy zatopione?

— Przed wojną były 4 dzwony spiżowe – zabrane w czasie wojny przez niemców — czytamy w inwentarzu parafii z 1961 r. (pisownia oryginalna).

W czasie I wojny światowej Niemcy zabierali spiżowe dzwony kościelne, aby przetopić je na armaty i inną broń. Czy taki los spotkał także dzwony ze Świętej Rodziny? Pamiętajmy, że powyższy inwentarz, mówiący o dzwonach zabranych w czasie wojny, był sporządzany 15 lat po wojnie i opierał się jedynie na pobieżnych informacjach.

Po Pile krąży także legenda, mówiąca, że pobożni parafianie, chcąc uchronić dzwony przed przetopieniem, zdjęli je z wieży kościoła i zatopili w rozlewiskach Gwdy (jedna wersja mówi o rzece na wysokości Kaliny, inna, że zostały zatopione w „Gliniankach” albo na stawkach na os. Górnym). Ponoć na ten temat pisała ówczesna prasa, ale nie udało nam się do niej dotrzeć. Ci, którzy byli zaangażowani w akcję mieli zginąć na wojnie, a dzwony miały spoczywać na dnie.

— Są znane takie przypadki, że ludzie topili dzwony przed Niemcami, ale to w mniejszych miejscowościach i na pewno nie dotyczą potężnych, kilkutonowych dzwonów. W Pile trzeba traktować tę legendę z przymrużeniem oka — tłumaczy Marek Fijałkowski, pilski historyk z Muzeum Okręgowego.

Co się stało, albo gdzie są dzwony z Kirche zur Heiligen Familie in Schneidemühl? Tego chyba się już nie dowiemy…

Tajemniczy mały dzwon

Jak już wcześniej wspominaliśmy trzy, potężne, stalowe dzwony są z protestanckiego kościoła. O nich czytamy także w książce „Die Glocken der evangelischen Kirchen in der Grenzmark” Fritza Mertinata. Ale skąd się wziął czwarty dzwon? Przecież Johanniskirche miał tylko trzy…

Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (6)

Ten czwarty nie dość, że jest najmniejszy ze wszystkich to i spiżowy oraz widnieje na nim inny rok. Na trzech luterańskich dzwonach są napisy w języku niemieckim, pisane zwykłą czcionką, a ten jeden dzwon-odmieniec ma napis po łacinie w niemieckim gotyku. Zbory protestanckie używały języka narodowego na swoich dzwonach (co wynika z analizy książki Die Glocken der evangelischen Kirchen in der Grenzmark). Można przypuszczać, że pochodzi on z niemieckiej parafii (bo gotyk) rzymsko-katolickiej (bo po łacinie).

Sposób powieszenia dzwonu-odmieńca uniemożliwia w pełni odczytać napisu, ale część tekstu to „Requiem aeternam dona eis Domine…” czyli „wieczny odpoczynek racz dać Panie…” oraz „Pro patria mortuorum” (oddając życie za Ojczyznę). Napisy te sugerują, że jest to tzw. Toten-Glocke, dzwon zmarłych. Możliwe zatem, że pochodzi z któreś z kaplicy cmentarnej (np. zburzonej w 1950 roku przy dzisiejszej al. Wojska Polskiego, lub drewnianej kaplicy, która kiedyś stała przy dzisiejszej al. Powstańców Wielkopolskich).

Jak widać tajemnica naszych dzwonów kościelnych pozostaje otwarta.

(Klikając na zdjęcie można je powiększyć)


[one_half]Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (8)[/one_half] [one_half_last]
Dzwon nr 1, 147 cm średnicy

GEDULDIG IN TRÜBSAL
DER HERR BLEIBT SIEGER ÜBER LEID UND TOD

Tłum.: „W ucisku [bądźcie] cierpliwi (Rz 12,12)
Pan pozostaje Zwycięzcą nad cierpieniem i śmiercią”

Z drugiej strony:

PFARRER STARKE
ÄLTESTE: HANTEE, LÜCK, MIBUS, RADKE

Tłum.: Proboszcz Starke
Najstarsi: Hantee, Lück, Mibus, Radke

[/one_half_last]
[one_half]Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (7)[/one_half] [one_half_last]
Dzwon nr 2, 170 cm średnicy

SEID FRÖHLICH IN HOFFNUNG
AUF DUNKLE NACHT FOLGT NEUES MORGENROT

Tłum.: „Weselcie się nadzieją! (Rz 12,12)
po ciemnej nocy następuje nowy poranek”

Z drugiej strony fragment:

FÜR DIE IM WELTSPIEGEL GEOPFERTER BRONZEDRACHEN

[/one_half_last]
[one_half]Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (9)[/one_half] [one_half_last]
Dzwon nr 3, 125 cm średnicy

PASSIONSZEIT 1922

Tłum.: Czas pasyjny (Wielki Post) 1922

Z drugiej strony (sposób powieszenia dzwonu uniemożliwia odczytanie całego napisu. Jedynie początki wierszy):

HALTET AN (…)
SCHAFT (…)
NÜR (…)

[/one_half_last]

Na wszystkich trzech, powyższych dzwonach z Johanniskirche widnieje ten sam napis na krawędzi górnej:

GEG.[OSSEN] V.[ON] BOCHUMER VEREIN I.[N] BOCHUM 1922.

Tłum.: Odlano w Związku Bochumskim w Bochum w 1922


[one_half]Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (9)[/one_half] [one_half_last]
Dzwon-odmieniec nr 4

W gotyku niemieckim po łacinie:

Requiem aeternam dona eis Domine et lux perpetua luceat eis

Tłum.: Wieczny odpoczynek racz im dać Panie, a światłość wiekuista niechaj im świeci.

Reszta napisów nieczytelna.

(…) Pro patria mortuorum Plang(…)

19 ® 25

[/one_half_last]

Posłuchaj, jak biją nasze dzwony:


Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (1)
Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (2)
Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (3)
Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (4)
Dzwony_kosciola_Swietej-Rodziny-w-Pile (5)